“तुकारामांची परंपरा जिवंत… पण छळही कायम! प्रामाणिक अधिकाऱ्यांवर बदलीचा मारा; व्यवस्थेचा ‘मेंदू’ अजूनही बदलला नाही!”

राज्यातील प्रशासन आणि राजकारण यांच्यातील संघर्ष पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर आला आहे. महायुती सरकारने नुकत्याच केलेल्या सनदी अधिकाऱ्यांच्या बदल्यांमध्ये आयएएस अधिकारी तुकाराम मुंढे यांची पुन्हा एकदा बदली करण्यात आली. विशेष म्हणजे त्यांच्या २१ वर्षांच्या सेवाकाळात ही तब्बल २५ वी बदली ठरली आहे—जे कोणत्याही प्रामाणिक अधिकाऱ्यासाठी धक्कादायक वास्तव आहे.

प्रामाणिकपणा आणि कडक प्रशासनासाठी ओळख असलेल्या अधिकाऱ्याला इतक्या वेळा बदलीला सामोरे जावे लागणे हे केवळ योगायोग नसून, व्यवस्थेतील खोलवर रुजलेल्या मानसिकतेचे प्रतीक आहे. हीच मानसिकता आपल्याला थेट संत तुकाराम यांच्या काळात नेऊन ठेवते. चारशे वर्षांपूर्वी ज्या व्यवस्थेने संतांचा छळ केला, ती व्यवस्था बदलली असली तरी तिचा विचार, तिचा ‘मेंदू’ आजही तसाच असल्याचे चित्र दिसते.

प्रश्न असा आहे की, प्रामाणिक आणि निःपक्षपाती अधिकाऱ्यांवरच का वारंवार बदलीची कुऱ्हाड चालते? भ्रष्टाचाराला खतपाणी घालणाऱ्यांना मात्र बढत्या, मलईदार पदे आणि संरक्षण दिले जाते—हे चित्र जनतेसमोर उघड आहे. जर एखाद्या अधिकाऱ्याने नियमांचे काटेकोर पालन केले, तर तो राजकीय हस्तक्षेपाला अडथळा ठरतो, आणि मग त्याला बाजूला करण्यासाठी ‘बदली’ हा सोपा मार्ग वापरला जातो.

दरम्यान, शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांकडे पाहिले, तर त्यांना कर्जमाफीसाठी कागदपत्रांची जुळवाजुळव करताना अक्षरशः त्रास सहन करावा लागतो. हजारो वेळा सरकारी कार्यालयांचे उंबरठे झिजवूनही त्यांना मिळणारी मदत तुटपुंजीच असते. उलट मोठ्या उद्योगपतींचे कोट्यवधींचे कर्ज सहज माफ केले जाते—ही विसंगती व्यवस्थेच्या प्राधान्यक्रमावर प्रश्नचिन्ह उभी करते.

आजचे सरकार छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या रयतेच्या नावाने राज्य करत असले, तरी प्रत्यक्षात रयतेलाच सर्वाधिक त्रास सहन करावा लागत आहे. शेतकरी असो किंवा प्रामाणिक अधिकारी—दोघांनाही व्यवस्थेशी संघर्ष करावा लागत आहे.

तुकाराम मुंढे यांच्यावर होत असलेला हा वारंवारचा ‘प्रशासकीय छळ’ केवळ एका अधिकाऱ्याचा मुद्दा नसून, तो संपूर्ण प्रणालीच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह आहे. उद्या जर या बदल्यांवर न्यायालयीन प्रश्न उपस्थित झाले, तर सरकारला त्याचे समाधानकारक उत्तर देणे सोपे जाणार नाही.

शेवटी, प्रश्न एकच—

व्यवस्था खरोखर बदलली आहे का, की फक्त चेहरे बदलले आहेत?

कारण…

“काल संत तुकारामांना छळणारी व्यवस्था होती, आज प्रामाणिक अधिकाऱ्यांना—फरक फक्त काळाचा, मानसिकता तीच!”